Cùng chủ đề

» Ngoại ngữ » Tiếng Lào » Bài học diễn đàn

Bài 3: Các phụ âm cấp cao

Thứ bảy - 10/10/2015 12:05

Introduction: Spoken tones are governed by several rules that are summarized graphically in the tone chart. Here we shall comment briefly on the two kinds of syllables in Lao. The first type is "Smooth or Live." They end in a long vowel or a final -m, -n, -N, -l, -r, -y, -w. The second type is "Checked or Dead" syllables: syllables ending in - p, -t, -k, glottal stop (sudden closure of the glottis). The reason for these names has to do with the air flow out of the oral cavity. A checked or stopped syllable is made "dead" by the lips (-p), the tip/blade of the tongue (-t), the back of the tongue (-k), or closure of the glottis (?). A "live" syllable is, by default, "not dead." That is the syllable can be continued or kept "alive" by continuous air flow. The terms "live" and "dead" come from Lao terms "pen" and "taay" respectively. They correspond to the phonetic terms "smooth" and "checked." The tone chart is divided vertically along the lines of live and dead. The first question the learner should ask is: "Is the syllable I am reading live or dead?" Then the learner should ask, "Is the initial consonant High, Middle, or Low Class?" If it is one of the latter three, then the next question is: "Is there a written tone mark?" These three questions then lead to the final answer found in one of the boxes in the tone chart. Keep these questions in mind as you engage yourself in the following exercises.

(Click here to review Lao Vowels)

Su4uN/High Class Consonants

The first group of consonants to learn is the su4uN class. The su4uN consonants are pronounced with a low rising tone.

Consonants:	ຂ	ສ	ຖ	ຜ	ຝ	ຫ
Names:	khỏ	sỏ	thỏ	phỏ	fỏ	hỏ

If we list the su4uN and ta#m/Low Class consonants side by side, we see that there are su4uN symbols corresponding to some ta#m symbols.

cao		thấp
ຂ	khỏ	ຄ	kho
ສ	sỏ	ຊ	so
ຖ	thỏ	ທ	tho
ຜ	phỏ	ພ	pho
ຝ	fỏ	ຟ	fo
ຫ	hỏ	ຮ	ho

If the letter ຫ is placed before one of these ta#m consonants: ງ, ຍ, ນ, ມ, ລ, or ວ, they follow the rules of the su4uN class.

cao		thấp
ຫງ	NO4O	ງ	NO2O
ຫຍ	±O4O	ຍ	±O2O
ໜ	nO4O	ນ	nO2O
ໝ	mO4O	ມ	mO2O
ຫລ	lO4O	ລ	lO2O
ຫວ	vO4O	ວ	vO2O

In the above combinations the ຫ is silent. It only serves to indicate that the following consonant is to be considered a su4uN consonant. (Notice how ຫ is joined to ນ and ມ e.g. ຫ + ນ = ໜ ; ຫ + ມ = ໝ ; The combination ຫ + ລ is often written ຫຼ. ຫ + ຍ is often written ຫຽ .)

The syllable ຂາ is pronounced kha4a. Look at the following syllables and read them aloud.

ຂາ	ສໍ	ຖື	ເຂີ	ເສ	ຖູ
kha4a	sO4O	thyy4	khe4e	se4e	thu4u

WHAT INHERENT TONE DO THEY (high class consonants) HAVE? Answer!

(Click here to refer to the Lao Tones Chart.)

Rule: su4uN + long vowel has low rising tone.

PRACTICE READING THE FOLLOWING SYLLABLES:

Look at the following and read them aloud.

ຜົມ	ຝົນ
pho4m	fo4n

WHAT TONE DO THEY HAVE? Answer!

(Click here to refer to the Lao Tones Chart.)

Rule: su4uN + short vowel + sonorant has low rising tone.

PRACTICE READING THE FOLLOWING SYLLABLES:

ຖານ	ສູງ	ຜົມ	ຝັງ	ຜິວ	ສາວ
ຝົນ	ຫົງ	ເຂັມ	ຫິນ	ຂາຍ	ຖອຍ

READ THE FOLLOWING:

ງູ	ມໍ	ຍາ	ເນ	ວີ	ລື
Nu2u	mO2O	±áa	née	víi	lyy2

WHAT TONE DO THEY HAVE AND WHY? Answer!

(Click here to refer to the Lao Tones Chart.)

READ THE FOLLOWING SYLLABLES:

ຫງູ	ໝໍ	ຫຍາ	ເໜ	ຫວີ	ຫລື	ຫຼື
Nu4u	mO4O	±a4a	ne4e	vi4i	lyy4	lyy4

WHAT TONE DO THEY HAVE AND WHY? Answer!

(Click here to refer to the Lao Tones Chart.)

PRACTICE READING THE FOLLOWING SYLLABLES:

ຂູ	ແຫງ	ສີ	ເຫຍ		ຖໍ	ແໝ	ຜາ
ໜື	ເຝີ	ໂຫລ	ຫູ		ຫວີ
ເວລາສອງໂມງຍັງຊາວ				ຍາພໍ່ຊິເອົາຫຍັງ
ເຈົ້າກິນກາເຟນົມບໍ				ແນວນີ້ດີທໍ່ກັບແນວນັ້ນ
ເຈົ້າມີຢາເຈັບຫົວຂາຍ

Here are some su4uN syllables with mày eêk:

ຫົ່ງ	ຂ່າ	ສູ່	ຫວີ່	ຜ່ານ
ho#N	kha#a	su#u	vii#	pha#a

WHAT TONE DO THEY HAVE? Answer!

(Click here to refer to the Lao Tones Chart.)

Rule: A syllable which begins with a su4uN consonant and has a mày eêk has high-mid tone.

(The use of the mày eêk is the same for all three classes of consonants. It always indicates high-mid tone.)

PRACTICE READING THE FOLLOWING SYLLABLES:

ສໍດຳສີເຫລືອງຢູ່ເທິງຕັ່ງ

ເຈົ້າຂຽນໜັງສືສອງສາມກ້ານ

ຕອນແລງລາວກິນຢູ່ຮາ້ນອາຫານ

ຢູ່ເສັນທາງສາມແສນໄທ

ອາຫານຈີນແຊບຫລາຍ

ນ້ອງສາວມັກສອນໜັງສື

The mày thóo indicates high falling tone for the kaaN/Middle Class and ta#m/Low Class consonants: e.g.

ຕົ້ນ	ບ້າ	ທ້າຍ	ນ້ອງ
tòn	bàa	thàay	nO1ON

For the su4uN/High class, however, it indicates low falling tone. e.g.

ຂ້ອຍ	ຜູ້
khO3Oy	phu3u

Rule: su4uN + mày thóo has low falling tone.

PRACTICE READING THE FOLLOWING SYLLABLES:

(Remember: (1) Any consonant + mày eêk has high-mid tone

(2) kaaN or ta#m + mày thóo has high falling tone

(3) su4uN + mày thóo has low falling tone)

Click here to refer to the Lao Tones Chart

ຂ້ອຍຄຶດວ່າລາວຊິໄປມື້ອື່ນ	ລາວຊິເຮັດການຜູ້ດຽວ
ຂ້ອຍຖາມວ່າເຈົ້າມີສໍບໍ	ຫົວໜ້າຊິຂີ່ຣົຖໄປທ່າເດື່ອ
ຂ້ອຍອາຍຸຊາວຫ້າແລ້ວ	ພໍ່ຄ້າໄດ້ໄປໄຊຍະບູຣີ
ທະຫານຊິເມືອບ້ານມື້ໄດ	ສາຣິຊິມາວຽງຈັນມື້ຮື

All of the syllables in the above exercises were "Smooth or Live." That is, they ended in a long vowel or a final m, n, N, l, r, y, w. The following exercises will deal with "Checked or Dead" syllables: Syllables ending in -p, -t, -k, glottal stop (sudden closure of the glottis). The reason for this is that the air flow of these syllables is checked or stopped, i.e. made "dead" by the lips (-p), the tip/blade of the tongue (-t), the back of the tongue (-k), or closure of the glottis (?).

Look at the following and read them aloud.

ສູບ	ຫາກ
suûp	haâk

WHAT KIND OF SYLLABLES ARE THESE? Answer!

WHY? Answer!

WHAT TONE DO THEY HAVE? Answer!

(Click here to refer to the Lao Tones Chart.)

Rule: su4uN + long vowel (smooth/live syllable)+ stop has low falling tone.

PRACTICE READING THE FOLLOWING SYLLABLES:

ລູກເຂີຍເຮັດການຢູ່ໂຮງໝໍ

ບ້ານຂອງທ້າວອາດຢູ່ປາກເຊ

ຂໍໂທດ ຍາອ້າຍຊື່ຫຍັງ

ມື້ນີ້ປາຢູ່ທ່າງ່ອນຖືກຫລາຍ

ຂ້ອຍຊິດີໃຈຖ້າຫາກເຈົ້າບໍ່ສູບຢາ

There are two more su4uN rules to learn, those for su4uN + short vowel and su4uN + short vowel + stop. Look at the following and read them aloud.

ຫົກ	ສິບ	ເໜາະ	ເຜັດ	ຝົດ	ເໝາະ	ຖັກ	ຂຸ
hók	síp	nO2	phét	fót	mO2	thák	khú

WHAT TONE DO THEY HAVE? Answer!

(Click here to refer to the Lao Tones Chart.)

Rule: su4uN + short vowel has high rising tone.

Rule: su4uN + short vowel + stop has high rising tone.

PRACTICE READING THE FOLLOWING SYLLABLES:

ລູກຊາຍຂ້ອຍອາຍຸສິບຫົກແລ້ວ

ເຈົ້າມັກອາຫານເຜັດບໍ

ມື້ນີ້ເຮົາບໍ່ໄປໂຮງຮຽນເໜາະ

ຂ້ອຍຫາກໍ່ເລີ້ມອ່ານປຶ້ມນີ້

ເຈົ້າຊິສອນຕໍ່ແມ່ນບໍ

Trong tiếng Lào, cách phát âm phải tuân theo một số quy tắc nhất định được tóm tắt trong bảng âm điệu. Trong phạm vi chương trình này sẽ giới thiệu một cách ngắn gọn 2 loại âm tiết chính trong tiếng Lào. Bảng âm điệu tiếng Lào được phân chia thành các cột theo 2 nhóm kể trên.

Nhóm phụ âm đầu tiên chúng ta sẽ học đó là phụ âm cao. Các phụ âm cao được phát âm với âm điệu từ thấp lên cao.

Các phụ âm	ຂ	ສ	ຖ	ຜ	ຝ	ຫ
Đọc	Khỏ	Sỏ	Thỏ	Phỏ	Fỏ	Hỏ

Khi sắp xếp các phụ âm cao và nhóm phụ âm cấp thấp cạnh nhau, các bạn sẽ thấy một số phụ âm nhóm cao có cách đọc gần giống với nhóm thấp.

Phụ âm cao		Phụ âm thấp
ຂ	Khỏ	ຄ	Kho
ສ	Sỏ	ຊ	Xo
ຖ	Thỏ	ທ	Tho
ຜ	Phỏ	ພ	Pho
ຝ	Fỏ	ຟ	Fo
ຫ	Hỏ	ຮ	Ho

Nếu chữ cái ຫ được đặt trước một trong các phụ âm nhóm thấp sau: ງ, ຍ, ນ, ມ, ລ hoặc ວ chúng sẽ tuân theo các nguyên tắc của nhóm phụ âm cao.

Cao		Thấp
ຫ'	Ngỏ	ງ	Ngo
ຫຍ	Nhỏ	ຍ	Nho
ໜ	Nỏ	ນ	No
ໝ	Mỏ	ມ	Mo
ຫລ	Lỏ	ລ	Lo
ຫວ	Vỏ	ວ	Vo

Trong sự kết hợp trên từ ຫ là âm câm. Nó có vai trò chỉ ra phụ âm tiếp theo được coi như phụ âm thuộc nhóm cao.

Chú ý cách ຫ kết hợp với ນ và ມ ví dụ ຫ + ນ = ໜ; ຫ + ມ = ໝ; ຫ + ລ = ຫລ = ຫຼ; ຫ + ຍ = ຫຍ.

Âm tiết ຂາ được đọc là khả. Xem các âm tiết sau và thực hành đọc:

ຂາ	ສໍ	ຖື	ເຂີu	ເສ	ຖູ
Khả	Sỏ	Thử	Khở	Sể	Thú

THỰC HÀNH ĐỌC CÁC ÂM TIẾT SAU:

ຂາ

ຖື

ສໍ

ເຖ

ແສ

ຖີ

ຂໍ

ຂູ

Xem các từ sau và thực hành đọc:

ຜົມ	ຝົນ
Phổm	Fỏn

Theo bạn các từ này âm điệu như thế nào và tại sao ? Nguyên tắc: cao + nguyên âm ngắn + âm vang sẽ có giọng điệu từ thấp lên cao.

THỰC HÀNH ĐỌC CÁC ÂM TIẾT SAU:

ຖານ	ສູງ	ຜົມ	ຝັງ	ຜິວ	ສາວ
ຝົນ	ຫົງ	ເຂັມ	ຫິນ	ຂາຍ	ຖອຍ

THỰC HÀNH ĐỌC CÁC ÂM TIẾT SAU:

ງູ	ມໍ	ຍາ	ເນ	ວີ	ລື
Ngu	Mo	Nha	Nê	Vi	Lư

THỰC HÀNH ĐỌC CÁC ÂM TIẾT SAU:

ຫງູ	ໝໍ	ຫຍາ	ເໜ	ຫວີ	ຫລື	ຫຼື
Ngủ	Mỏ	Nhả	Nể	Vỉ	Lữ	Lữ

THỰC HÀNH:

ຂູ	ແຫງ	ສີ	ເຫຍ		ຖໍ	ແໝ	ຜາ
ໜື	ເຝີ	ໂຫລ	ຫູ		ຫວີ
ເວລາສອງໂມງຍັງຊາວ				ຍາພໍ່ເອົາຊິຫຍັງ
ເຈົ້າກິນກາເຟນົມບໍ				ແນວນີ້ດີທໍ່ກັບແນວນັ້ນ
ເຈົ້າມີຢາເຈັບຫົວຂາຍ

Sau đây là một vài âm tiết nhóm cao với mày ệc (tương tự dấu huyền):

ຫົ່ງ	ຂ່າ	ສູ່	ຫວີ່	ຜ່ານ
Hồng	Khà	Sù	Vì	Phàn

Nguyên tắc: Một âm tiết bắt đầu bằng một phụ âm nhóm cao và có một mày ệc thì sẽ có giọng lên cao vừa.

(Cách sử dụng của mày ệc áp dụng giống nhau cho các phụ âm thuộc 3 cấp. Luôn có giọng điệu lên cao vừa)

THỰC HÀNH:

ສໍດຳສີເຫລືອງຢູ່ເທິງຕັ່ງ

ເຈົ້າຂຽນໜັງສືສອງສາມກ້ານ

ຕອນແລງລາວກິນຢູ່ຮາ້ນອາຫານ

ຢູ່ເສັນທາງສາມແສນໄທ

ອາຫານຈີນແຊບຫລາຍ

ນ້ອງສາວມັກສອນໜັງສື

Từ mày thô (tương tự dấu nặng) có giọng lên cao rồi xuống thấp với các phụ âm cấp giữa và cấp thấp, ví dụ:

ຕົ້ນ	ບ້າ	ທ້າຍ	ນ້ອງ
Tộn	Bạ	Thại	Nọng

Đối với nhóm phụ âm cấp cao, lại có giọng điệu thấp, ví dụ:

ຂ້ອຍ	ຜູ້
Khọi	Phụ

Nguyên tắc:

- Bất kỳ phụ âm nào + mày ệc (tương tự dấu huyền): có giọng điệu cao vừa

- Phụ âm trung hay thấp + mày thô: lên cao giọng

- Phụ âm cao + mày thô (tương tự dấu nặng): có giọng điệu xuống thấp

ຂ້ອຍຄຶດວ່າລາວຊິໄປມື້ອື່ນ	ລາວຊິເຮັດການຜູ້ດຽວ
ຂ້ອຍຖາມວ່າເຈົ້າມີສໍບໍ	ຫົວໜ້າຊິຂີ່ຣົຖໄປທ່າເດື່ອ
ຂ້ອຍອາຍຸຊາວຫ້າແລ້ວ	ພໍ່ຄ້າໄດ້ໄປໄຊຍະບູຣີ
ທະຫານຊິເມືອບ້ານມື້ໄດ	ສາຣິຊິມາວຽງຈັນມື້ຮື

Xem các từ sau và thực hành đọc:

ສູບ	ຫາກ
Sup	Hak

Nguyên tắc: Phụ âm cao + nguyên âm dài + âm tắc: có giọng điệu thấp dần.

THỰC HÀNH ĐỌC:

ລູກເຂີຍເຮັດການຢູ່ໂຮງໝໍ

ບ້ານຂອງທ້າວອາດຢູ່ປາກເຊ

ຂໍໂທດ ຍາອ້າຍຊື່ຫຍັງ

ມື້ນີ້ປາຢູ່ທ່າງ່ອນຖືກຫລາຍ

ຂ້ອຍຊິດີໃຈຖ້າຫາກເຈົ້າບໍ່ສູບຢາ

Có thêm hai nguyên tắc nữa chúng ta cần học đó là phụ âm cao + nguyên âm ngắn và phụ âm cao + nguyên âm ngắn + âm tắc . Xem các từ sau và thực hành đọc:

ຫົກ	ຫົກ	ເໜາະ	ເຜັດ	ຝົດ	ເໝາະ	ຖັກ	ຂຸ
Hok	Sip	Nó	Phết	Fốt	Mó	Thắk	Khú

Nguyên tắc:

- Phụ âm cao + nguyên âm ngắn: có giọng lên cao.

- Phụ âm cao + nguyên âm ngắn + âm tắc: có giọng lên cao.

THỰC HÀNH ĐỌC:

ລູກຊາຍຂ້ອຍອາຍຸສິບຫົກແລ້ວ

ເຈົ້າມັກອາຫານເຜັດບໍ

ມື້ນີ້ເຮົາບໍ່ໄປໂຮງຮຽນເໜາະ

ຂ້ອຍຫາກໍ່ເລີ້ມອ່ານປຶ້ມນີ້

ເຈົ້າຊິສອນຕໍ່ແມ່ນບໍ

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn